کودک و بازی
علاقه مندي كودك به بازي نشانه سلامتي اوست و اگر كودكي بازي نكند بايد به سلامت او مشكوك و به فكر درمانش بود. انسان نياز به حركت و جنبش دارد و بازي بخش مهمي از اين نياز است. هر فرد براي رشد ذهني و اجتماعي خود نيازمند انديشه و تفكر است و بازي خمير مايه ي اين تفكر و انديشه است. آمادگي جسمي و روحي براي مقابله با مشكلات، بخشي از فلسفه بازي كودكان است. بنابراين، بازي هر چه گستردهتر، پيچيده ترو اجتماعيتر باشد كودك از مصونيت رواني بيشتري برخوردار مي شود. كشف دنياي اطراف بخش ديگري از فلسفه بازي است كه كودك حس كنجكاوي خود را از اين طريق ارضا ميكند. پرونده اين شماره درباره همه نكاتي است كه بايد درباره دنياي بازي كودكان بدانيد.
آب بازي
كودكي كه با آب بازي مي كند، درحال يادگيري علت و معلول گرما و سرما، جاري شدن و فرو رفتن آب در زمين است. اين كودك پس از اينكه به عنوان موجودي كوچك در دنيايي بزرگ يك روز سخت را پشت سر گذاشته، با آب بازي آرامش پيدا مي كند. او لغات جديد مي آموزد، به خاصيت خيس بودن آب و جنس حباب ها فكر مي كند و شما تصور مي كنيد كه او فقط مشغول خراب كاري است. آب يك وسيله ي بازي است كه به طور طبيعي و دائم در خانه ها وجود دارد. بچه هاي كوچك آب بازي را دوست دارند و در مورد آن بسيار كنجكاو هستند. از آن جايي كه مي توان با آب، بازي هاي متنوعي را انجام داد، علاقه مندان فراواني در سطح جهان دارد. كودكان نوپادوست دارند از طريق حواسشان بخصوص حس لامسه به كشف بپردازند. آن ها از انجام هر گونه عملي كه حواس آنها را تحريك كند، لذت مي برند. آب بازي يكي از اين اعمال است. نحوه بازي كودكتان با آب به شما نشان
مي دهد كه به چه چيزي علاقه مند است.
اين كار ممكن است به سادگي تماشاي حباب هايي باشد كه از لابه لاي انگشتان او خارج شده و به همراه آب به سوي ظرفشويي سرازير مي شود. بچه ها دوست دارند دست هايشان را در دستشويي هاي كوتاه بشويند و در آن ها بازي كنند. يكي از مسئولان مي گويد:< ما آينه هاي بزرگي جلوي دستشويي و ظرفشوييها گذاشته ايم تا بچه ها بتوانند خودشان را ببينند. اشياء مختلف را در آب مي ريزيم تا كاوش كنند. در عين حال براي آن ها توضيح مي دهيم كه وقتي مثلا برگ ها خيس مي شوند چه اتفاقي مي افتد؟>!
حتي بين آب بازي و كلماتي كه كودك مي گويد ارتباط وجود دارد.
مي توانيد در مورد آب براي كودك داستان تعريف كنيد يا مطلبي بخوانيد و با كودك خود وارد آب بازي شويد. در يك گوشه با حوله ننشينيد و او را تماشا
كنيد. با او آب بازي كنيد، هياهو راه بيندازيد. به او نشان دهيد كه از بازي با او لذت مي بريد. درتمام كارهايي كه در خانه با آب انجام مي دهيد كودكتان را سهيم كنيد. مثلا كودك شما مي تواند براي شما شربت درست كند. مي تواند فنجان هاي پلاستيكي را در ظرفشويي بشويد. مي تواند هنگام كار كردن ماشين لباسشويي، شاهد غوطه ور شدن لباس ها در آب باشد. آب بازي فقط مخصوص فصل تابستان نيست، گرچه اين فصل بسيار مناسب است ولي فصل بهار هم خوب است. اين فصل با خود گل وشل و گودال هاي آب همراه مي آورد . پوشاك مناسبي به تن كنيد و همراه
كودك نوپاي خود از خانه بيرون برويد . حتي در فصل زمستان
هم آب بازي را قطع نكنيد. مقداري برف به داخل خانه بياوريد
و شاهد آب شدن آن باشيدو توجه او را به آب شدن قنديل
هاي يخي و قطره هاي آبي كه از آن ها مي چكد جلب كنيد.قصل زمستان امكانات زيادي براي كشف و جستجو دارد مثلا برف آبكي و برف پوك براي خلاقيت بچه ها در اين فصل موجود است. كودكان مي توانند قنديل هاي كوچكي را در دست بگيرند و بشكنند. صدايي كه از شكستن آن ها ايجاد مي شود، شگفت انگيز است . از همه ي اين ها بهتر ، محكم قدم گذاشتن در چاله ي آبي است كه به وسيله يخ نازكي پوشيده شده است.
نكات ايمني براي آب بازي
يك كودك نوپا در آب بسيار كم هم ممكن است خفه شود. هميشه هنگام آب بازي كودكان كاملا مراقب آنها باشيد. حتي وقتي در يك وان كوچك آب بازي مي كنند. وان يا ظرف آب بازي را بعد از اتمام بازي همراه
با كودك خالي كنيد. تميز كردن اين ظروف قسمتي از مكاشفه
ي كودك است. همراه با او خالي شدن آب را ببينيد و شگفت زده شويد.
مراقب باشيد كف حمام، ديوارها و يا علفزاري كه در آن آب بازي مي كنيد خيلي خيس و لغزنده نشده باشند. يك جفت حوله بزرگ دم دست داشته باشيد. اگر بيرون از خانه هستيد، محل بازي را تغيير دهيد تا يك جاي خاص خيلي خيس نشود.
چرا بچه هابايد بازي كنند؟
در جهان امروز بالاترين و بهترين توليد براي كشورهايي كه بخواهند حرف اول را در دنيا داشته باشند ،توليد فكر نو و ايده است و اين امر به خوبي ضرورت توجه به خلاقيت و پرورش آن را در كودكان و نوجوانان نشان مي دهد. خلاقيت موهبتي است كه در تمام انسانها بالقوه موجود است اما ظهور و گسترش آن مستلزم شرايط مناسب است .
خلاق بودن يعني پديده هاي عالم را متفاوت از ديگران ديدن
همانند نيوتن وقتي كه سيب از درخت بر زمين مي افتد. او
چرخش سيب را به گونهاي متفاوت تر از ديگران ميبيند و به
دنبال طرح مسئله و پاسخ به چرايي افتادن سيب از درخت
است .
تحقيقات انجام شده در زمينه خلاقيت با آموزش نشان ميدهد، بر خلاف نظريه پردازان گذشته كه خلاقيت را فرآيندي ارثي و ذاتي تلقي مي كردند .خلاقيت را مي توان به افراد، به ويژه به كودكان و نوجوانان آموزش داد ، به عبارت ديگر بر خلاف تصور
عامه مبني بر اينكه فقط افراد معدود ي خلاق بدنيا ميآيند، از اين
رو در كشورهايي كه از آموزش و پرورش پويا برخوردارند، پرورش خلاقيت به عنوان يكي از مهمترين هدفها ي آموزش و پرورش مورد توجه قرار گرفته است. بازي
هاي خلاق فرصتي به كودك ميدهند تا از قوه خلاقيت و تخيل
خود در حل مسائل استفاده كند و آن را رشد دهد و تقويت
كند.
نقش بازي در زندگي كودك همواره مورد توجه محققان و روانشناسان كودك بوده است. ويگوتسكي و پياژه از جمله روانشناساني هستند كه بطور ريشه اي به مطالعه بازي كودكان و نقش آنها در رشد ذهني و فكري و زندگي اجتماعي كودكان پرداخته اند. از ديدگاه اين دو محقق، شركت كودك در بازي هاي كودكانه به معناي ورود كودك به دنياي مجازي است كه داراي قوانين خاص و نا نوشته است. از نظر ويگوتسكي و پياژه زبان به عنوان ابزار اوليه بازي ها و عامل اساسي در فرآيند شكل گيري توانائي هاي ذهني كودك است.
ويگوتسكي بازي ها را به دو دسته تقسيم بندي مي كند :
بازي هايي كه قوانين دروني و نانوشته دارند.
بازي هايي كه قوانين معين و قراردادي دارند.
به عقيده ويگوتسكي رهبري بازي هاي دسته اول را كودكان خود و ب
دون نياز بزرگترها به عهده مي گيرند، در حاليكه ب
بازيهايدستهدومباشركتودخالتبزرگترهاصورت مي پذيرد و به
همين سبب سمت و سوي بازي ها به جهتيميرودكهبزرگترهاميخواهند. آنهاقوانينومقرراتبازيراتعيينوبهكودكانديكته مي كنند.
به نظر ويگوتسكي بازي ها به رشد ذهني و فكري، عاطفي - احساسي و اجتماعي كودك كمك مي كنند. به زبان ديگر بازي ها ابزار كنترل و تنظيم رفتار كودك هستند. او هنگام بازي دكتر مي شود، معلم مي شود، راننده مي شود و... بدين ترتيب نقش هاي گوناگون را در عالم بازي تجربه مي كند. هر بازي، سناريو، قوانين و مقررات خاص خود را دارد و بنا به تعداد و توانائي هاي بازيگران تغيير و تحول مي يابد.
بازي هائي كه قوانيني دروني و نانوشته دارند - يعني بازي هاي دسته اول - نيز در طي بازي و به مرور زمان و بنا به شرايط و اعضاي شركت كننده تغيير و تحول مي يابند. اشياء در اين مرحله بازي، نقش مهمي دارند. كودك هنگام بازي با عالم تخيل سر و كار دارد و از همين روامكان خلاقيت و آفرينش و همچنين موقعيت بروز خصوصيات رفتاري و اخلاقي خود را مييابد.
ويگوتسكي از كتاب خواندن هم به عنوان يك بازي سازنده ياد مي كند. به نظر او كتاب خواندن در چشم كودك نوعي سرگرمي و بازي است، زيرا دنياي خيالي كتاب ها به دنياي كودكان نزديك است. گفتگو در باره كتاب ها - يعني اين دنياي خيالي - هم ذهن كودك را تحليلي مي سازد. اينجا < لي برگ و بي ير >به نفوذ بيش از حد بزرگتر ها اخطار مي دهند و مي گويند <گاهي بزرگتر ها فضاي بسيار زيادي را اشغال مي كنند و امكان انديشيدن را از كودك مي گيرند. >
مهارتهاي بازي كردن
يكي از اولين كارها در آموزش استفاده از اسباب بازي ها و بازي مناسب، اين است كه به كودك ياد بدهيد با اسباب بازي هاي ساده مانند عروسك و ماشين، بازي كند. مانند مرحله بازي با بلوك. در اين مرحله هم بهتر است از هر اسباب بازي دو نمونه تهيه كنيد. براي آموزش بازي با عروسك مراحل اوليه آسان هستند .
عروسك خود را برداريد و از كودك بخواهيد از شما تقليد كند . وقتي كه كودك مانند شما عروسك را برداشت، آن را بغل كنيد و كودك را نيز تشويق كنيد تا از شما تقليد كند . تكان دادن ،نوازش كردن ، خوابانيدن ، غذا دادن ، و پوشاندن آن با پتو كارهائي هستند كه كودك با همانندسازي با شما مي تواند به راحتي آنها را انجام دهدو از انجامشان لذت ببرد. در مراحل بعدي حتي مي توانيد حمام كردن ، لباس پوشاندن ، و غيره را نيز با كودك تمرين كنيد . هر چه كودك بيشتر تقليد كند، بيشتر ياد خواهد گرفت كه چگونه با اسباب بازي هايش درست بازي كند. مثلا ميتوانيد به كودك آموزش دهيد كه يك كاميون مي تواند تند برود ، كند برود ، بار حمل كند ، بار خالي كند ، تصادف كند ، و ... .شما همچنين مي توانيد اين كارها را همراه با كلام بيان كنيد تا كودك نيز بتواند اتفاقي را كه مي افتد خود بيان كند و قوه تخيل خود را افزايش دهد . هر چقدر بيشتر بتوانيد اين نوع بازي ها را افزايش بدهيد براي كودك بهتر است . به ياد داشته باشيد كه از كار هاي ساده اي مانند عقب و جلو بردن ماشين شروع كنيد .
نقاشي كردن و نوشتن مهارتهاي پيچيده اي هستند كه مي توانند به خلاقيت كودك كمك كنند.نقاشي گاهي اوقات مي تواند ساعتها كودك شما را سرگرم كند.يك تكه كاغذ و چند عدد مداد رنگي يا مداد شمعي برداريد و نقاشي ساده اي بكشيد اين نقاشي مي تواند شكل ساده اي از حيوانات و اشياء باشد سپس از او بخواهيد كه كار شما را تقليد كند.
به تدريج با بزرگتر كردن اندازه شكلها ، آنها پيچيده تر كنيد .سعي كنيد كه از رنگهاي شاد استفاده كنيد و نام آنهارا براي فرزندتان تكرار كنيد.وقتي كه كودك موفق به كشيدن نقاشي هاي ساده شد، از او بخواهيد كه خانه، ماشين و چيزهاي پيچيده تري را بكشد و در صورت موفقيت حتماً او را تشويق كنيد.
روش آموزش نوشتن نيز كاملا مانند نقاشي كردن است . يك پيشنهاد خوب اين است كه اسم كودك را بزرگ روي كاغذ بكشيدومثل يك نقاشي از كودك بخواهيد كه آن را تقليد كند.كودكان معمولاً علاقه خاصي به يادگيري اسم خود دارند واين ميتواند انگيزه اي براي يادگيري حروف ديگر شود.ابتدا ترسيم خطوط را با كودك كار كنيد و سپس ترسيم منحني ها و در آخر هم شروع به آموزش كپي كردن حروف بكنيد . فراموش نكنيد كه در ابتدا كودك بايد بر روي خطوط شما بنويسد و سپس از روي آنها كپي كرده و در نهايت با درخواست شما و با استفاده از حافظه خود آنها را بنويسد .
روانشناسي بازي را بياموزيم
براساس يافته هاي روانشناسي و به تا‡ييد تمام مكتب هاي روانشناسي 6 سال اول زندگي انسان مهمترين دوران زندگي هر فردي به شمار مي آيد و بنيادي ترين زير ساخت شخصيت او را براي تمام عمر تشكيل مي دهد. تحقيقات ثابت كرده كه بيشترين هوش انسان در اين دوره 6 ساله شكل مي گيرد. سطح هوش به نوبه خود بر ميزان اثر بخشي فرد بر محيط و شيوه نگاه او بر جنبه هاي مختلف زندگي تا‡ثير مي گذارد. كسي كه هوش بالايي دارد، مثبت مي انديشد ، با قضايا اميدوارانه برخورد مي كند ، اعتماد به نفس دارد ، با استحكام و اطمينان در عرصه پيكار زندگي گام بر مي دارد ، شكستها را نه به معناي مانعي براي پيشرفت كه در شكل سكوي پرتابي براي موفقيت مي بيند و در نهايت به صورت مديري موفق ، بازرگاني موفق ، معلمي موفق ، مهندسي موفق ، رهبري موفق براي اطرافيانش ، همسري موفق در خانواده اش و شهروندي سربلند در جامعه اش ظاهر مي شود. بنابراين تمام موفقيت هاي انسان ريشه در ميزان برخورداري او از عامل حياتي هوش دارد.
هوش ، با آن همه اهميت حياتي كه دارد ، گرچه در ابتدا يك عامل ژنتيكي است و ميراث ساختار فيزيولوژيكي والدين ، ليكن در اثر تا‡ثيرات محيط قابل پرورش و ارتقا ست. اثرات چنين پرورشي ، اعم از مثبت يا منفي ، قاطع ، پايدار و غيرقابل برگشت است و تا پايان زندگي بر روح و جسم انسان حك مي شود و باقي مي ماند. براي اين فرايند پرورش ، ما فرصت بسيار كمي داريم ، فرصتي به درازاي 6 سال اول زندگي : از بدو تولد تا شروع 7 سالگي. از آنجا كه رشد هوش پس از 6 سالگي به كندي مي گرايد و در 17 سالگي متوقف مي شود. تمام زماني كه براي پرورش هوش در اختيار داريم همين 6 سال اول زندگي است.
هوش ، همچون ساير امور ، آموختني است اما آموزشي نه به
شيوه مستقيم مدرسه اي بلكه با بهره گيري از روش هاي
خاص. ارتقاي هوش را از همان بدو تولد و ماههاي اوليه زندگي
نوزاد مي توان آغاز كرد ، ولي براي نوزادي كه امكان خواندن و فهميدن و ن
وشتن ندارد انجام چنين امري چگونه ممكن است ؟ تمام آنچه كه بايد وارد ذهن
كودك زير7 سال شود تنها و تنها از طريق حس و تجربه عيني
امكان پذير است و چنين آموزشي شكل بازي به خود مي گيرد ؛
چرا كه انسان در اين سن هنوز فاقد هوش انتزاعي است. بازي براي كودك زير 7 سال يك مدرسه است ، يك امر جدي است. روانشناسي بازي بر شناخت و كاوش و معرفي اين مقوله نگرش دارد.
بسياري از مادران نمي دانند با كودكي كه لجوج است ، گستاخ است ، گوشه گير است ، ديرآموز است ، بيش تحرك است ،چگونه رفتار كنند. روانشناسي
بازي مادران و پدران را در اين زمينه تجهيز مي كند و به آنها
كمك مي كند به شيوههاي تربيت يك فرزند سالم و موفق
دست يابند. با دستيابي به روش هاي اصولي پرورش نه تنها مي شود از بسياري مشكلات رفتاري كودك جلوگيري كرد و با ارتقاي هوش او زمينه هاي زندگي موفقيت آميز وي را تا‡مين كرد ، بلكه حتي ، اگر شرايط ژنتيكي مناسب باشد ، به سادگي از او يك نابغه ساخت. رفتار با كودك نيز همانند هر تكنيك ديگري آموختني است ؛ فقط كافي است براي اخذ و اكتساب و كاربرد آن داراي انگيزه باشيم. چه انگيزه اي بالاتر از اينكه فرزنداني خوشبخت وجامعه
اي سعادتمند داشته باشيم؟ بيان اين واقعيت به هيچ وجه مبالغه
نيست .اگر ادعا شود در ميان مسائل سياسي ، اجتماعي ، فرهنگي و ... توجه به زيرسازي رواني انسان در 6 سال اول زندگي در را‡س تمام امور ديگر قرار دارد. جاي بسي شگفتي است در حالي كه ساعتها و روزها را براي
فراگيري يك زبان خارجي يا دوخت نوعي لباس يا آشپزي
صرف مي كنيم، به فراگيري روش هايي براي چگونگي تربيت
كودكاني كه بايد در آينده خوشبخت و موفق باشند حتي در
حد حضور در يك كلاس گل آرايي بها نمي دهيم و هنوز به شيوه
هايي متوسل مي شويم كه از مادر بزرگها به ما رسيده است ؟
بازي با بلوك
بازي و تعليمات ديني امروزه در روانشناسي كودك مي گويند: با بچه بايد بچه بود،و اين همان چيزي است كه هزارو 400 سال پيش در روايتهاي اهل بيت عليهم السلام مورد تا‡كيد قرار گرفته است .(من كان له في بيته صبي فليتصب له< ) هركس در خانه، كودكي دارد با او كودكانه رفتار كند> بنابراين ضرورت بازي كودكان و بازي كردن باآنها در 7 سال اول زندگيشان نه فقط ازسوي صاحب نظران توصيه ميشود بلكه پيشوايان اسلامي نيز آن را لازم دانسته و بر اساسآنچه كه در مورد زندگي حضرت محمد (ص ) و حضرت علي (ع) روايت شدهآنها با فرزندان خود بازي ميكردند تا‡كيد ديگر دين بر اين است كه نبايد در زمان كودكي از بچهها كارهاي بزرگترها را توقع داشت، بچه بايد بچگي كند و بازي نمايد. لذا بچه تا 7 سالگي در منزل امير به حساب آمده است و در نوجواني وزير و ياور پدر و مادر.
همانطور كه مي بينيد علي رغم اينكه ظهور اسلام در محيطي كاملا بيفرهنگ و دور از تمدن بود ، اما برنامه و شيوه هاي ارائه شده از طرف اولياي دين , هميشه با انسانها از هر تمدن و فرهنگي سازگار است .
از جمله مواردي كه در شيوه تربيت حضرت زهرا (س) جايگاه خاصي داشت، تحرك و بازي كودكان بود . اين فعاليت و تكاپو به قدري براي سلامتي و رشد مناسب كودك، ضروري است كه حتي براي تشويق آنها به تحرك و بازي، بزرگترها نيز بايد تن به بازي و جست و خيز بدهند .
بازي در دوران كودكي به منزله واكنش كودك در برابر عوامل محيطي و بروز استعدادهاي نهفته اوست كه تاثيرات آن در كنار تقويت جسم و افزايش بنيه كودك، قابل توجه است . همچنين بازي، در پرورش نيروي ابداع و ابتكار كودك بي نهايت موثر است . بنا براين غفلت از بازي به هيچ وجه به صلاح كودك و والدين او نيست .
همبازي شدن رسول معظم اسلام (ص) با دخترش زهرا (س) بيانگر اين نكته مهم است كه بازي و تحرك كودك، يكي از لوازم تربيت صحيح محسوب مي شود . حضرت علي (ع) و فاطمه (س) در خانه به بازي بچه ها توجه كافي مبذول مي داشتند و همين امر موجب شادابي و نشاط روز افزون آنها مي شد .
حضرت فاطمه (س) از همان دوران كودكي با فرزندانش همبازي مي شد و به اين نكته توجه داشت كه در بازي، نوع الفاظ و حركات مادر، سرمشق كودك قرار مي گيرد ؛ بنابراين بايد از كلمات و جملات مناسبي استفاده كرد . علاوه بر اين بايد در قالب بازي و شوخي شخصيت كودك را تقويت كرد ، اورا به داشتن مفاخر و ارزشهاي اكتسابي تحريك و تهييج كرد . اينها همه مرهون در پيش گرفتن شيوه هاي صحيح در اين رابطه است .
انواع بازي هاي كودكانه
كودكان روحيات متفاوتي دارند و با توجه به ويژگي هاي خود، بازي هاي مختلفي را تجربه مي كنند.
عواملي كه در انتخاب نوع بازي دخالت دارند عبارتند از: تفاوت هاي فردي، ميزان سلامتي، سطح رشد جسمي و حركتي، بهره هوشي، جنسيت، خلاقيت، فرهنگ خانواده و موقعيت جغرافيايي. بر همين اساس بازي به انواع گوناگون تقسيم مي شود.
بازي هاي جسمي
از قديمي ترين نوع بازيهاست، به ابزار مخصوص نيازمند است، هم به صورت انفرادي و هم به صورت گروهي انجام ميشود، براي مصرف انرژي اضافي بدن و نجات يافتن از خستگي و كسالت بسيار مفيد است و رفتارهاي نا آرام و پرخاشگري توام با عصبانيت كودك را كاهش مي دهد، مثل نشستن، سينه خيز رفتن، ايستادن، دويدن، بالا رفتن، پريدن، پرتاب كردن، اله كلنگ، سرسره، تاب، طناب، دوچرخه، توپ و ...
بازي هاي تقليدي
كودك به تقليد نقشهايي مي پردازد كه آن ها را باور كرده است. معمولا بهترين شخصيتها براي شروع ايفاينقش، والدين، برادران، خواهران و دوستان هستند. كودك از ايفاي نقش آنان لذت برده وتجربه كسب ميكند. در دوره دبستان بيشتر نقش معلمان را تقليد مي كند، در حالي كه دردوره نوجواني از تقليد رفتار بزرگسالان دوري مي كند و به تقليد رفتار همسالان ميپردازد كه اين خود آغازي است براي هماهنگي و همسو شدن با گروه هاي اجتماعي و ايفاينقش هاي واقعي زندگي مثل خاله بازي، دكتر بازي، حمام كردن عروسك، مهماني رفتن، پليس بازي، آتش نشاني و ...
بازي هاي نمايشي
كودك در تقليد از بزرگترها از لباس و وسايل مخصوص آن ها نيز استفاده مي كند، مانند پسر كوچكي كه كت پدر را به تن كرده، عينك او را به چشم مي زند و يا دختر بچه اي كه كفش پاشنه دار مادر را پوشيده و به زحمت راه مي رود.
بازيهاي نمادي
زماني كه كودكدستيابي به ابزار و وسايل مورد نياز خود را غير ممكن مي بيند، نيازها و آرزوهايخود را با استفاده از وسايل نمادين و از طريق بازي بيان مي كند. براي مثال بر تكهاي چوب سوار شده، اين طرف و آن طرف مي رود، مانند اينكه سوار بر اسبي شده و آن راهدايت ميكند. اين نوع بازي ها يكي از بهترين شيوه هاي بازي درماني محسوب ميشوند.
بازي هاي آموزشي
مهمترين وسيلهآموزش كودك، استفاده از وسايل بازي مناسب است، مانند مكعب هاي چوبي كه كودك با جور كردن و دسته بندي كردن آنها مي تواند با مسائل اساسي اما ساده و آسان رياضي آشنا شود. از خانه كوچك اسباب بازي براي آشنا كردن كودك با واقعياتهاي موجود زندگي ميتوان استفاده كرد. بازيهاي آموزشي موجب تقويت حواس و رشد قواي ذهني و اجتماعي كودك مي شوند، به شرط آنكه سعي كنيم كنترل اصلي بازي در اختيار كودك باشد و جهت و مسير آن را تعيين كند.
بازي هاي خلاقيتي
كودك از طريق بهوجود آوردن چيزي، عقايد و احساساتش را اظهار ميكند، مانند نقاشي، موسيقي، خمير بازي، شن بازي و يا استفاده از لغات كه او را قادر مي سازد تا در آينده داستان، شعر و نمايشنامه بنويسد خانه سازي با گل و گچ و خمير، خاك و ماسه، اسباب بازي هاي چند تكّه و ... هم از اين دسته هستند.
بازي هاي قاعده مند كه كودك توسط آنها رعايت قوانين را ياد مي گيرد مثل عمو زنجير باف، گرگم به هوا، قايم باشك، عمو رنگي، بالا بلندي و اخيراً هم سگا، پلي استيشن، رايانه...
انتخاب اسباب بازي
بازي از ضروريات زندگي كودك است و در رشد ذهني و جسمي كودك تا‡ثير ويژه اي دارد . بنابراين وسايلي كه براي بازي فرزندان انتخاب مي كنيد، بايد خصوصيات و شرايطي را دارا باشد تا اهداف ما را از بازي كودك برآورده ساخته و براي او مفيد باشد .
در انتخاب اسباب بازي و نوع بازي توجه به نكات زير مي تواند كمك كننده باشد:
اول اينكه هميشه سعي كنيد با توجه به سن و جنس كودك برايش اسباب بازي بخريد . اسباب بازي نبايد چندان گرانقيمت باشد كه كودك نتواند با خيال راحت آنرا دستكاري كند . همچنين بايد بي خطر باشد و سلامت او را تهديد نكند . اسباب بازيهاي متنوع بخريد تا كودك احساس خستگي نكند ونوع آن به گونه اي باشد كه كودك را در رشد و تكامل حواس ياري دهد .سعي كنيد از خوردنيها به عنوان اسباب بازي استفاده نكنيد . هنگام خريد علاوه بر اينكه به نياز كودك توجه مي كنيد، دقت داشته باشيد كه اسباب بازي حتما ًبايد براي كودك خوشآيند باشد. هيچگاه به بازي جنبه تحميلي ندهيد و از مداخله نابجادربازي بچهها بپرهيزيد.حضوردريكبازيچندنفره ميتواند به رشد اجتماعي كودكتان كمك كند، پس سعي كنيد چنين محيطي را برايش فراهم كنيدو در ضمن بازي كودكان را به رعايت حق و عدالت تشويق كنيد . اگر كودك شما ميل به بازي ندارد به كشف علت بپردازيد و دردرمان آن كوشا باشيد . محيط بازي مطلوب، زيبا و دلپذيري را برايش فراهم كنيد. گاهي اوقات همبازي شدن با آنها براي هر دوتان بسيار جالب خواهد بود.
كودك و پارك
اغلب كودكان به پارك رفتن علاقه زيادي دارند. تلويزيون هم كه معمولا برنامهي چندان جالبي براي تماشا ندارد.كودك بهانه ميگيرد كه حوصله اش سر رفته و هيچ كار جالبي براي انجام دادن ندارد و به مادرش ميگويد: < مامان، از صبح تا حالا هزارتا نقاشي كشيدم ، با عروسك ها بازي كردم ، برنامه كودك ديدم ، تنهايي حوصله ام سر رفته، بريم پارك با بچه ها بازي كنم.> محيط بازي مناسب باعث رشد و افزايش مهارت هاي اجتماعي ، شناختي و حركتي كودكان مي شود، خب اگر كار خاصي نداريم، چرا كه نه.با رفتن به پارك هم خودمان سرحالتر مي شويم و هم او را راضي ميكنيم اما ....
مشكلي كه وجود دارد اين است كه كودكان در پارك تمايل شديدي به بازي با وسائل بازي دارند.وسائل بازي كه متا‡سفانه در بسياري از پاركها بسيار قديمي و كهنه و فرسوده شده اند.
در مقايسه پارك هاي كشور و به خصوص شهر با بسياري از كشورهاي جهان، تفاوتهاي بسيار زيادي را ميتوانيم ببينيم. وسايل بازي آنها از استانداردهاي قابل قبولي بر خوردارند ، هر رده سني براي خودش وسايل بازي مخصوصي دارد كه متناسب با همان سن و سال و همان توانايي هاست كه علاوه بر بازي و سرگرمي بر رشد و پرورش استعداد كودك نيز موِثرند. همينطور اين وسايل از نظر رنگ و نوع و شكل هم بسيار زيبا هستند و ايمني آنها نيز بالاست. در صورتي كه در بسياري از پاركهاي ما به خصوص در منطقه شمال كشور به دليل رطوبت بسيار بالاي هوا ، تعداد زيادي از اين وسايل بازي خراب هستند و به دليل قديمي بودن و زنگ زدگي زياد ، خورده شده اند و مشخص است كه فلزات در نقاط خوردگي بسيار تيز و برنده هستند و مي توانند مشكلات و خطرات زيادي را ايجاد كنند.
علاوه بر مسائلي كه تا به حال ذكرشده است، عامل مهم ديگر كه تا حد زيادي ميتواند از بروز حوادث بكاهد، نوع پوشش سطح زمين در پارك هاست و به خصوص در محلي كه وسايل بازي نصب شده اند. اگر توجه كنيم به نو ع و جنس پوشش زمين در محل نصب وسايل بازي هيچ گونه توجهي نمي شود و اغلب پوشش زمين سنگريزه است.
افتادن و پرت شدن كودك از وسايل بازي، هر لحظه ممكن است اتفاق بيفتد و كاملا غير قابل پيشگيري نيست، اما اگر در نوع پوشش زمين در زير وسايل بازي توجه شود از بروز حوادث ناگوار كاسته مي شود و همينطور مي توان ميزان و شدت ضربه در اثر افتادن از يك ارتفاع زياد را هم كاهش داد.
در بسياري از كشور ها ، در پارك ها،در سطوح زير وسايل بازي يك نوع پوشش نرم و قابل انعطاف قرار مي دهند كه مانند اسفنج است، بنابراين در صورت پرت شدن يا افتادن كودك از وسايل بازي خطر شكستگي كاهش پيدا مي كند و همچنين از ايجاد خراش و زخم هاي عميق تا حد زيادي جلوگيري مي شود.
در هر صورت راهكارهاي بسيار زيادي براي بالا بردن امنيت در پارك ها وجود دارد كه با كمي تدبير و در نظر گرفتن شرايط مختلف از جمله مساحت محل بازي ، سن و سال كودكان و حتي آب و هواي منطقه مي توان ضريب اطمينان و امنيت وسايل بازي را بالا برد.
در اينجا چند توصيه مهم نيز براي شما داريم.همواره زماني كه فرزندان شما از امكانات و تجهيزات زمين بازي استفاده مي كنند ، در كنار آنها باشيد بر آنها نظارت كنيد . آنها را از اعمال و رفتارهاي غيرايمني و خطرناك مانند هل دادن ،كشيدن ، شلوغي و ازدحام و استفاده نامناسب و نادرست از وسايل برحذر داريد . اطمينان حاصل كنيد كه فرزندانتان از وسايلي استفاده مي كنند كه با سن آنها مناسب است . محدوده بازي كودكان زير 5 سال را از بقيه كودكان جدا كنيد . هرگز اجازه ندهيد كودكان با گردن بندهاي زينتي ، شال گردن ، گوشواره و وسايل زينتي يا لباس هايي كه بندهاي بلند و آويزان دارند در زمين بازي حاضر شوند .
بازي با رنگ
مقداري رنگ خوراكي يا آب ميوه رقيق به آب اضافه كنيد.همه وسايل موجود در آشپزخانه را كه مي توان با آن آب بازي كرد، پيدا كنيد. مثل : قاشق و ملاقه هاي پلاستيكي كوچك و بزرگ، قيف، آبكش، صافي، اسفنج و كفگير. براي آب بازي دايم چند ظرف كهنه ي پلاستيكي در نظر بگيريد . ته آن ها را يك يا چند سوراخ كنيد ظرف هايي كه يك سوراخ دارند مانند رودخانه كوچكي عمل ميكنند كه براي مدتي طولاني جريان دارند و ظرف هايي كه چند سوراخ دارند دوش را نشان مي دهند.
يك ظرف پلاستيكي را با آب رنگي پر كرده و در فريزر بگذاريد . اين ظرفها مي توانند به منزله آجرهايي در قلعه برفي باشند يا مي توانند در وان حمام يا استخر كم كم آب شوند . از ظروف مخصوص اسپري براي آب پاشي كردن مي توانيد استفاده كنيد . كودك مي تواند براي مثال قسمتي از ديوار خانه را رنگ بزند ( با آب پاش اسپري ) يا چمن را آبياري كند.
منبع :هفته نامه سلامت وکتاب بازی کودک در اسلام نوشته محمد صادق شجاعی
